Προς Υπεράσπιση της Φανταστικής Λογοτεχνίας

 

«Όταν εξετάζω τον εαυτό μου και τις μεθόδους σκέψης μου, καταλήγω στο συμπέρασμα ότι το χάρισμα της φαντασίας υπήρξε για μένα πιο σημαντικό απ’ οποιοδήποτε ταλέντο για αφηρημένη, θετική σκέψη»

Albert Einstein

Δεν ξέρω τι έχουν οι άνθρωποι κατά της φαντασίας, και κατά συνέπεια, κατά της φανταστικής λογοτεχνίας, όμως χωρίς αυτή την ικανότητα με την οποία ο Θεός έχει προικίσει τον άνθρωπο, θα ζούσαμε ακόμα σε σπήλαια και θα πολεμούσαμε με ρόπαλα. Ο άνθρωπος, για να δημιουργήσει κάτι καινούργιο που θα τον βοηθήσει να προχωρήσει ένα βήμα μπροστά στην καλυτέρευση της ζωής του, θα πρέπει πρώτα να το φανταστεί –δηλαδή, να το σκεφτεί και να προσθέσει σ’ αυτό μια εικόνα. Το καλύτερο παράδειγμα είναι ο Ίδιος ο Θεός, ο Οποίος δημιούργησε το σύμπαν από το τίποτα. Δεν το αντέγραψε από κάποια προϋπάρχουσα πραγματικότητα, αλλά γεννήθηκε αρχικά στη σκέψη Του, δηλαδή στη φαντασία Του. Το τι διαδικασία ακολούθησε, δεν έχει και τόσο μεγάλη σημασία. Το σημαντικό είναι ότι δημιούργησε ένα σύμπαν μέσα στο οποίο συμπεριέλαβε όλη την επιστήμη που γνωρίζουμε, κι αυτή που ακόμα δεν γνωρίζουμε. Στην ουσία, ο άνθρωπος απλά ανακαλύπτει από το ήδη υπάρχων υλικό. Μόνον ο Θεός δημιουργεί από το τίποτα. Όμως ακόμα κι έτσι, ο άνθρωπος, για να ανακαλύψει κάτι, θα πρέπει πρώτα να το φανταστεί. Επιστημονικές θεωρίες έχουν διατυπωθεί πολύ πριν κάποιος καταφέρει να τις αποδείξει. Γι’ αυτό ο Αϊνστάιν είπε, «Η φαντασία είναι πιο σημαντική από τη γνώση. Επειδή η γνώση περιορίζεται σε όλα αυτά που τώρα ξέρουμε και καταλαβαίνουμε, ενώ η φαντασία αγκαλιάζει τον κόσμο ολόκληρο, και όλα όσα θα υπάρξουν ποτέ για να γνωρίσουμε και να καταλάβουμε». Είναι αδύνατον να εφεύρεις κάτι, αν πρώτα δεν έχεις στο μυαλό σου μια εικόνα γι’ αυτό. Βρίσκω, λοιπόν, ότι η περιφρόνηση και περιθωριοποίηση της φαντασίας δεν έχει καμιά λογική βάση, καμιά δικαιολογία ύπαρξης πέρα από την άγνοια.

Η ΙΔΙΟΣΥΓΚΡΑΣΙΑ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ

 

Σε κάποια πρόσφατη έρευνα αποκαλύφθηκε ότι η πλειοψηφία των συγγραφέων είναι άνθρωποι εσωστρεφείς. Ανάμεσα στους εσωστρεφείς, δύο είναι οι ιδιοσυγκρασίες που ξεχωρίζουν: οι διαισθητικοί και οι στοχαστές που φτάνουν το 22% και 23% αντίστοιχα. Θα πρέπει να σημειώσουμε εδώ ότι οι δύο αυτές ιδιοσυγκρασίες θεωρούνται από τους ψυχολόγους ερευνητές οι πιο σπάνιες. Ανάμεσα στις υπόλοιπες εσωστρεφείς ιδιοσυγκρασίες, οι συγγραφείς κυμαίνονται από το 1% έως το 12%. Τα ποσοστά των διαφόρων εξωστρεφών συγγραφέων κυμαίνονται από 1% έως το 6%.

Το ότι οι περισσότεροι συγγραφείς είναι εσωστρεφείς δεν είναι έκπληξη, αφού η συγγραφή αφορά τον συλλογισμό και τις ιδέες και όχι τον εξωτερικό κόσμο. Ειδικά οι διαισθητικοί και οι στοχαστές, είναι άνθρωποι που αγαπούν το θεωρητικό και αφηρημένο μάλλον, παρά το χειροπιαστό και το συγκεκριμένο. Είναι άνθρωποι πρόθυμοι να πιστέψουν, χωρίς απόδειξη. Εκτός αυτού, η συγγραφή είναι κατ’ εξοχήν μοναχική απασχόληση και οι εσωστρεφείς χαρακτήρες είναι άνθρωποι μοναχικοί. Οι συγγραφείς, συνήθως άνθρωποι πειθαρχημένοι και οργανωμένοι –ο καθένας με το δικό του τρόπο- δεν έχουν πρόβλημα να μείνουν για πολλές ώρες μόνοι, κλεισμένοι σ’ ένα δωμάτιο, χαμένοι στον κόσμο της ιστορίας τους.

Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ

Ο Booker T. Washington είχε πει ότι, «Η επιτυχία δεν πρέπει να μετριέται τόσο με τη θέση που κάποιος κατέκτησε στη ζωή, όσο με τα εμπόδια που έχει ξεπεράσει». Κι αυτό γιατί πολλοί άνθρωποι χρειάζεται να παλέψουν για πράγματα που για άλλους είναι δεδομένα και αυτονόητα. Κάποια παιδιά τα παρακαλάνε να πάνε στο σχολείο, κι άλλα χρειάζεται να ξεκλέβουν λίγο χρόνο για να διαβάζουν στα κρυφά. Μερικοί άνθρωποι ξεκινάνε τη ζωή τους σ’ ένα περιβάλλον γεμάτο αγάπη και ενθάρρυνση, και άλλοι μεγαλώνουν χωρίς αγάπη και χωρίς ούτε ένα θετικό λόγο. Κάποιοι είναι αποδεκτοί από την κοινωνία και άλλοι πρέπει καθημερινά να μάχονται την απόρριψη, να αποκαρδιώνονται και να χρειάζεται οι ίδιοι να πιάνουν τον εαυτό τους από τον γιακά και να τον σηκώνουν για να συνεχίσει τη μάχη και να μην τα παρατήσει. Κάποιοι αντλούν δύναμη από ανθρώπους που τους περιτριγυρίζουν και τους εμψυχώνουν, και άλλοι τραβούν ένα δρόμο μοναχικό, όπου η μόνη πηγή δύναμης και εμψύχωσης βρίσκεται μέσα τους. Σαν άνθρωποι, βλέπουμε και κρίνουμε μόνο το αποτέλεσμα, χωρίς να νοιαστούμε να μάθουμε ή να κατανοήσουμε τον δρόμο που έχει διανύσει ο καθένας για να φτάσει σ’ αυτό το αποτέλεσμα.

Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

«Όλοι ξέρουμε ότι η τέχνη δεν είναι αλήθεια, η τέχνη είναι ένα ψέμα που μας κάνει να συνειδητοποιήσουμε την αλήθεια» Pablo Picasso

Οι Έλληνες πίστευαν ότι η ουσία της τέχνης βρίσκεται στη μίμηση˙ ότι η τέχνη, σαν τον καθρέπτη, θα πρέπει να αντικατοπτρίζει τον εξωτερικό κόσμο. Σ’ αυτού του είδους τη φιλοσοφία, που επηρέασε ολόκληρο το δυτικό πολιτισμό, βασίζονται η ρεαλιστική τέχνη και το ρεαλιστικό μυθιστόρημα.

 

Η άλλη άποψη λέει ότι η τέχνη είναι δημιουργία. Σ’ αυτή τη φιλοσοφία, ο νους, αντί να είναι καθρέπτης που αντανακλά τον εξωτερικό κόσμο, γίνεται πηγή φωτός. Μια δημιουργική δύναμη, που προβάλλει την εσωτερική ζωή και υπερβαίνει τα όρια του αισθητού κόσμου. Σ’ αυτή τη φιλοσοφία βασίζονται η λογοτεχνία φαντασίας με όλες τις υποδιαιρέσεις της και η μη αντιπροσωπευτική τέχνη.